Түркістан мен Қытайдың Хубэй провинциясы арасындағы байланыс енді жаңа деңгейге көтерілмек. Бұған дейін облыс пен провинция арасында қалыптасқан қарым-қатынас енді қалалар арасындағы тікелей әріптестікпен толықты. Қытайдың Ухань қаласында өткен халықаралық конференция аясында Түркістан мен Ухань арасында бауырластық және достық қатынастар орнату туралы меморандумға қол қойылуы осы жаңа кезеңнің басталғанын көрсетеді.
«Әлем қалалары әкімдерінің диалогы – Ухань» және Ухань қаласының бауырлас қалалар ынтымақтастығы жөніндегі халықаралық конференциясына бес құрлықтағы 22 елдің 24 қала әкімі мен 80-нен астам ресми өкіл қатысты. Қазақстанмен бірге Ұлыбритания, Венгрия, Испания, Румыния, Германия, Мьянма, Пәкістан, Таиланд, АҚШ, Бразилия, Оңтүстік Африка Республикасы және басқа елдердің өкілдері бас қосты.
Халықаралық алаңда Түркістанның өз мүмкіндігін таныстыруы қаланың шетелдік серіктестермен байланысын кеңейтуге жол ашады. Түркістан облысы әкімі Нұралхан Көшеровтің тапсырмасымен жиынға Түркістан қаласының әкімі Әзімбек Пазылбекұлы және сәулет, қала құрылысы, кәсіпкерлік пен туризм бағыттарына жауапты бөлім басшылары қатысты.
Меморандумның мазмұны да кең. Сауда-экономикалық байланыс, инвестиция, өнеркәсіптік кооперация, білім мен ғылым, инновация, мәдениет пен туризм, заманауи қала құрылысы және қалалық басқару секілді бағыттар қамтылған. Яғни құжат екі қала арасында тек ресми байланыс орнатумен шектелмейді. Оның аясында кейін нақты жобалар қалыптасуы мүмкін.
Бұл келісімнің алғышарты бұған дейін қаланған еді. 2025 жылғы маусымда «Қытай – Орталық Азия» екінші саммиті аясында Түркістан облысы мен Хубэй провинциясы арасында достық қатынастар орнату туралы келісімге қол қойылған болатын. Енді сол өңірлік байланыс қалалар деңгейіндегі тікелей ынтымақтастықпен жалғасып отыр.
Мұның өзіндік логикасы бар. Өңірлік келісімдер жалпы бағыттарды белгілесе, қалалар арасындағы тікелей байланыс нақты жобаларды талқылауға мүмкіндік береді. Қай кәсіпорынмен жұмыс істеу керек, қандай технология қажет, қай салада бірлескен жоба құруға болады, қай бағытта маман даярлау қажет – мұндай мәселелерді қалалық деңгейде нақтылау оңайырақ.
Бұл тұрғыдан Уханьның орны ерекше. Қытайдың орталық бөлігіндегі ірі экономикалық және технологиялық орталықтардың бірі ретінде бұл қала Түркістан үшін тек инвестиция көзі емес, өндірістік тәжірибе мен технологиялық серіктестік тұрғысынан да қызықты.
Қазақстанның қазіргі индустриялық бағыты да технологиялық кооперацияны күшейтуді талап етеді. Өнеркәсіпті дамыту дегеніміз тек жаңа зауыт салу емес. Қазіргі өндірістің бәсекеге қабілеттілігі оның технологиясына, автоматтандыру деңгейіне, өнім сапасына, энергия тиімділігіне және инженерлік шешімдеріне байланысты.
Сондықтан Түркістанның Қытаймен байланысындағы басты мәселенің бірі – дайын тауар әкелу емес, өндірістік технологияны игеру болуы тиіс.
Уханьдағы сапар барысында Түркістан делегациясының өндірістік кәсіпорындардың жұмысымен танысуы да осы бағытпен сабақтас. Қытайлық кәсіпорындардың өндіріс ұйымдастыру тәсілі, технологиялық жабдықтары, басқару жүйесі, логистикалық тізбегі және өнім шығару мәдениеті Түркістан кәсіпкерлері үшін тәжірибе көзі бола алады.
Әсіресе бірлескен өндіріс құру мәселесі маңызды. Қытайлық серіктес технология мен құрал-жабдық ұсынса, Түркістан тарапы жергілікті өндірістік алаң, шикізат, кадр және нарық мүмкіндігін ұсынуы мүмкін. Мұндай модельде екі жақтың мүддесі тоғысады.
Бұл жерде жоғары оқшаулау үлесіне қол жеткізу мәселесі де өзекті. Егер жаңа кәсіпорын барлық жабдықты, қосалқы бөлшекті және материалды сырттан әкеліп, Қазақстанда тек соңғы өнімді жинаумен шектелсе, оның жергілікті экономикаға әсері шектеулі болады. Ал уақыт өте келе жергілікті кәсіпорындар өндірістің жекелеген бөлшектерін шығара бастаса, өндірістік кооперацияның тереңдігі артады.
Түркістан үшін осындай тәжірибе әсіресе пайдалы болуы мүмкін. Өйткені өңірде ауыл шаруашылығы, тамақ, жеңіл өнеркәсіп, құрылыс материалдары және басқа да өндірістер қалыптасып келеді. Оларға жаңа технология, автоматтандыру, өндірісті басқару және өнім сапасын арттыру құралдары қажет.
Қытайлық кәсіпорындармен байланыс тек өнеркәсіппен шектелмеуі де керек. Уханьдағы кездесулер барысында халықаралық сауда, логистика, шетелдік серіктестерге қызмет көрсету және туризм бағытындағы компаниялармен келіссөздер жүргізілуде.
Түркістан үшін логистика мәселесінің маңызы ерекше. Қытай мен Орталық Азия арасындағы сауда байланыстары ұлғайған сайын Түркістанның географиялық мүмкіндігін тиімді пайдаланудың да жолдары көбейеді. Өңірдің Қытай нарығымен тікелей байланысын кеңейту арқылы жергілікті кәсіпкерлер үшін жаңа серіктестер мен өндірістік тізбектерге қосылу мүмкіндігі пайда болуы ықтимал.
Бұдан бөлек, қала инфрақұрылымы саласындағы тәжірибе алмасудың да мәні бар. Ухань сияқты ірі қалада көлік жүйесі, коммуналдық инфрақұрылым, су тазарту, қалдықтарды басқару және қалалық кеңістікті ұйымдастыру бағыттары үлкен тәжірибемен қалыптасқан.
Түркістанның қазіргі дамуында мұндай тәжірибе қажет. Қала өсіп келеді. Туристер саны көбейіп, жаңа тұрғын аудандар қалыптасып, кәсіпкерлік нысандар ашылуда. Мұның бәрі инженерлік инфрақұрылымға түсетін жүктемені арттырады. Сондықтан қаланың бүгінгі қажеттілігін ғана емес, бірнеше жыл кейінгі сұранысын есептейтін басқару тәсілдері керек.
Делегацияның муниципалдық сарқынды суларды тазарту және қалдықтарды басқару салаларындағы компаниялармен кездесуі осы тұрғыдан маңызды. Бұл – сырт көзге өндірістен бөлек сала болып көрінгенімен, заманауи қаланың өмір сапасын айқындайтын негізгі бағыттардың бірі.
Су ресурстарын тиімді пайдалану мәселесі Түркістан үшін де өзекті. Қала аумағы ұлғайған сайын кәріз жүйесіне түсетін салмақ артады. Өнеркәсіптік және тұрмыстық қалдықтарды басқару мәселесі де жаңа шешімдерді қажет етеді. Сондықтан Қытайдың осы бағыттағы технологиялық тәжірибесін зерттеу қаланың инфрақұрылымдық дамуына пайдалы болуы мүмкін.
Туризм саласындағы әріптестіктің де өзіндік орны бар. Түркістан – тарихи мұрасы мен рухани маңызы жоғары қала. Ал Ухань сияқты халықаралық байланысы кең мегаполиспен тәжірибе алмасу туристік өнімді ілгерілету, цифрлық сервистерді дамыту, халықаралық іс-шаралар ұйымдастыру және туристік ағынды басқару бағыттарында жаңа идеялар беруі мүмкін.
Қытайға жұмыс сапары кезінде Түркістан қаласының әкімі Әзімбек Пазылбекұлы Хубэй провинциясы мен Түркістан облысы арасындағы өзара іс-қимылға жауапты қауымдастық төрағасы Хуан Лисяомен де кездесті. Ассоциация құрамына Қытайдың 10 мыңнан астам өндірістік компаниясы кіретіні айтылды.
Мұндай құрылыммен байланыс орнатудың экономикалық маңызы зор. Себебі бір ғана компаниямен келіссөз жүргізуден гөрі, бірнеше мың өндірістік кәсіпорынды біріктіретін іскерлік ортаға шығу Түркістан кәсіпкерлеріне кең мүмкіндік береді. Мұнда басты міндет – байланыс санын көбейту емес, сол байланысты нақты жобаларға айналдыру.
Мәселен, Түркістанда өндіріске қажетті бір компонент сырттан әкелінетін болса, оны Қытайлық серіктеспен бірлесіп жергілікті жерде шығару туралы жоба қарастыруға болады. Немесе Түркістанда өндірілген шикізатты қытайлық технология арқылы өңдеп, дайын өнім шығаруға мүмкіндік іздеуге болады. Осындай жобалар екі жақты ынтымақтастықтың нақты экономикалық мазмұнын қалыптастырады.
Білім мен кадр даярлау мәселесі де назардан тыс қалмауға тиіс. Жаңа технологияны сатып алу оңай болғанымен, оны басқаратын маман болмаса, технологияның тиімділігі төмендейді. Сондықтан өндірістік кооперациямен бірге инженерлер, технологтар, ІТ мамандар және техникалық кадрлар даярлау жөніндегі байланыстарды күшейту қажет.
Қалалар арасындағы әріптестіктің тағы бір артықшылығы – нақты тәжірибемен алмасу. Түркістан өз мәселелерін айтып қана қоймай, Уханьның қандай шешімдерді қалай іске асырғанын зерттей алады. Ал Қытай тарапы Түркістанның Орталық Азиядағы тарихи, туристік және экономикалық мүмкіндіктерін тереңірек танып, жаңа серіктестік бағыттарын қарастыра алады.
Әрине, кез келген меморандумның шынайы құны оның мәтінімен емес, кейінгі нәтижесімен өлшенеді. Құжатқа қол қою – жұмыстың соңы емес, басталуы. Сондықтан Түркістан мен Ухань арасындағы келісімді іске асыру үшін нақты бағыттар, жауапты тараптар, жобалар және мерзімдер айқындалуы қажет.
Бұл жерде Түркістан үшін ең маңыздысы – өз мүддесін нақты белгілеу. Қытайдан не алу керек деген сұрақпен қатар, Түркістан қандай мүмкіндігін ұсына алады деген мәселе де тұруы тиіс. Жергілікті шикізат, өндірістік алаң, ауыл шаруашылығы әлеуеті, туристік ресурс, Орталық Азия нарығына жақындық – өңірдің серіктеске ұсынатын мүмкіндіктері жеткілікті.
Сондықтан Уханьмен байланыс Түркістанның Қытайға ғана тәуелді жаңа бағыты ретінде емес, халықаралық өндірістік және технологиялық байланыстарды әртараптандыратын тетік ретінде қарастырылуы керек. Қытайдың тәжірибесін пайдалану – басқа серіктестермен байланыстан бас тарту емес, керісінше, өңірдің технологиялық мүмкіндігін кеңейту.
Түркістан үшін бүгінгі кезеңде шетелдік серіктеспен келісімге келудің өзі жеткіліксіз. Келісімнің ар жағында зауыт, жаңа технология, жаңа өнім, жергілікті маман, жаңа нарық немесе қалалық инфрақұрылымдағы нақты өзгеріс тұруы керек.
Уханьмен басталған байланыс осындай мазмұнға ие бола алса, меморандумның мәні де арта түседі. «Өңір – өңір» байланысына «қала – қала» деңгейі қосылған кезде қарым-қатынастың нақты сипаты күшейеді. Ал оның нәтижесі өндірістік кооперациядан бастап, технология трансферіне, логистикадан қалалық басқаруға дейінгі көптеген бағыттан көрінуі мүмкін.
Түркістанның Қытаймен байланысының жаңа кезеңі енді басталды. Оның қалай өрбитіні кейінгі нақты жобалардан көрінеді. Бірақ Уханьмен тікелей әріптестік орнауының өзі Түркістан үшін жаңа мүмкіндік терезесін ашып отыр. Ең бастысы – сол терезеден дайын тауар ғана емес, технология, инвестиция, өндірістік тәжірибе және жаңа іскерлік байланыс кіргізе білу.