Судың да сұрауы бар: өңірде 2026–2028 жылдары 155 елді мекеннің тұрғындарын тәулік бойы ауыз сумен қамтамасыз ету көзделген.
Түркістан облысында халықты сапалы әрі үздіксіз ауыз сумен қамтамасыз ету, су инфрақұрылымының әлеуетін арттыру және қолда бар ресурстарды тиімді пайдалану бағытындағы жұмыстар кезең-кезеңімен жүзеге асырылып келеді. Өңірде елді мекендерді орталықтандырылған ауыз су жүйесіне қосумен қатар, жаз айларында су тапшылығы байқалатын аумақтардағы мәселені шешуге, ескірген инфрақұрылымды жаңғыртуға және су тұтыну үдерісін цифрландыруға басымдық берілуде.
Түркістан облыстық әкімдігінің мәліметінше, бүгінде өңірдегі 801 елді мекеннің барлығы ауыз су жүйесімен қамтылған. Бұл – халықтың тұрмыс сапасын жақсартуға бағытталған инфрақұрылымдық жұмыстардың маңызды нәтижесі. Дегенмен елді мекеннің су жүйесіне қосылуы тұрғындардың тәулік бойы тұрақты су тұтыну мүмкіндігі толық қамтамасыз етілді дегенді білдірмейді. Кейбір ауылдарда, әсіресе жаз мезгілінде, ауыз су кестемен беріледі. Сондықтан қазіргі міндет – қол жеткізілген нәтижені нығайтып, барлық тұрғынға судың үздіксіз жетуіне жағдай жасау.
Осы мақсатта облыста 2026–2028 жылдарға арналған нақты іс-шаралар жоспары бекітілген. Жоспарға сәйкес, биыл 10 елді мекендегі 45,7 мың тұрғынды тәулік бойы тұрақты ауыз сумен қамтамасыз ету көзделіп отыр. Ал 2027 жылы бұл бағыттағы жұмыстар 94 елді мекенде, 2028 жылы тағы 51 елді мекенде жалғасады. Осылайша, үш жыл ішінде барлығы 155 елді мекенде су беру тұрақтылығын арттыру жоспарланған. Бұл шаралар су тапшылығының алдын алуға, тұрғындардың тұрмыстық қажеттіліктерін толық өтеуге және елді мекендердің әлеуметтік инфрақұрылымын жақсартуға бағытталған.
Ауыз судың кейбір аумақтарда, әсіресе жаз мезгілінде, кестемен берілуіне бірнеше фактор әсер етеді. Күн ысыған кезде тұрғындардың тұрмыстық қажеттіліктеріне жұмсалатын су көлемі артады. Бұған қоса, ауылдық жерлерде орталықтандырылған ауыз суды бақша суаруға және басқа да шаруашылық мақсаттарға пайдалану салдарынан тұтыну көлемі көбейеді. Нәтижесінде су желілеріне түсетін жүктеме артып, кейбір жүйелер сұранысты толық қамтамасыз ете алмай жатады. Су көздеріндегі деңгейдің төмендеуі, инфрақұрылымның техникалық мүмкіндігі және желілердегі ықтимал ақаулар да жағдайға әсер етуі мүмкін.
Мұндай мәселелерді шешу үшін тек жаңа су құбырларын тарту немесе қосымша су көздерін іздеу жеткіліксіз. Қолда бар ресурсты тиімді басқару, судың ысырап болуына жол бермеу, желілердің техникалық жағдайын тұрақты бақылау және тұтыну көлемін нақты есепке алу қажет. Осы бағытта облыста су шаруашылығы нысандарын жаңғыртумен қатар, цифрлық технологияларды енгізу жұмыстары да қолға алынуда.
Су есептегіш құралдарын орнату, көрсеткіштерді автоматты түрде тіркеу және деректерді қашықтан алу жүйелері нақты тұтыну көлемін анықтауға мүмкіндік береді. Мұндай тәсіл тұтыну есебінің ашықтығын арттырып қана қоймай, шамадан тыс шығындарды анықтауға, су желілеріндегі ықтимал ақауларды дер кезінде байқауға және ресурстарды тиімді бөлуге көмектеседі. Алдағы уақытта цифрлық жүйелерді жасанды интеллект элементтерімен ұштастыру су тұтыну динамикасын талдауға, қалыптан тыс өзгерістерді анықтауға және су жоғалтудың алдын алуға қосымша мүмкіндік береді.
Цифрландырудың басты мақсаты – тек есеп жүргізу емес, судың әрбір текше метрін тиімді пайдалану. Нақты деректерге сүйене отырып, суға сұраныс артатын кезеңдерді алдын ала болжауға, инфрақұрылымның мүмкіндігін бағалауға және басқарушылық шешімдерді жедел қабылдауға болады. Бұл әсіресе жаз айларында суға сұраныс күрт өсетін елді мекендер үшін маңызды.
Су мәселесінде тарифтің қолжетімділігі де өзекті. Түркістан облысында тұрғындар үшін ауыз судың бір текше метрінің құны шамамен 90 теңге деңгейінде қалып отыр. Қызмет көрсетуге байланысты қосымша шығындардың бір бөлігі мемлекет тарапынан субсидияланады. Бұл – халықтың әлеуметтік жағдайын ескеруге бағытталған қолдау. Алайда тарифтің төмен болуы суды шектеусіз пайдалануға немесе ысырап етуге негіз болмауы керек.
Су – күнделікті тұрмыста жиі қолданылатындықтан, кейде қадірі елене бермейтін, бірақ тіршілік үшін аса маңызды табиғи ресурс. Кранды ашық қалдыру, ақаулы құбырды уақытында жөндемеу, ауыз суды бақша суаруға мақсатсыз жұмсау бір қарағанда елеусіз шығын болып көрінуі мүмкін. Алайда мұндай әрекеттер мыңдаған тұтынушыға шаққанда судың едәуір көлемде босқа жұмсалуына әкеледі. Сондықтан суды үнемдеу мәдениетін қалыптастыру, есептегіш құралдарды пайдалану және тұтынуға жауапкершілікпен қарау – инфрақұрылымды дамыту жұмыстарымен қатар жүруге тиіс.
Өңірдегі нақты жобалардың бірі – Шардара ауданындағы ауыз сумен қамту жүйесінің тұрақтылығын арттыру. Бұған дейін ауданда су беру жүйесінің тұрақсыздығы өзекті мәселелердің бірі болған. Мәселені шешу мақсатында Шардара топтық су құбырының екінші кезеңі іске асырылды. Нәтижесінде су құбыры нысандары тұрақты электр қуатымен қамтамасыз етіліп, халыққа ауыз су жеткізу жүйесінің сапасы мен сенімділігі жақсарды. Бұл су инфрақұрылымын дамытуда құбырлардың жағдайымен қатар, сорғы станциялары мен өзге де нысандардың үздіксіз жұмыс істеуі маңызды екенін көрсетеді.
Сарыағаш және Келес аудандарында да ауыз сумен қамту тұрақтылығын арттыруға бағытталған ірі жобалар жүзеге асырылуда. Атап айтқанда, «Р-1» каналынан магистралды су құбырын тартудың бірінші кезеңі аяқталған. Қазіргі уақытта екінші кезең аясында су тазарту станциясының құрылысы жүргізілуде. Жоба толық іске асқан жағдайда 32 елді мекеннің тұрғындары тәулік бойы тұрақты ауыз сумен қамтамасыз етіледі. Бұл аталған аудандардағы су тапшылығын азайтып, тұрғындардың тұрмыстық жағдайын жақсартуға және елді мекендердің инфрақұрылымдық мүмкіндіктерін кеңейтуге ықпал етеді.
Жалпы, су саласындағы жұмыстардың нәтижесі тек тартылған құбырдың ұзындығымен немесе іске қосылған нысандардың санымен өлшенбейді. Ең басты көрсеткіш – тұрғынның үйінде судың тәулік бойы болуы, оның сапа талаптарына сай келуі және тұтынушының қажеттілігін тұрақты қамтамасыз етуі. Осыған байланысты жаңа нысандар салу, қолданыстағы жүйелерді жаңарту, су көздерінің мүмкіндігін кеңейту және цифрлық бақылауды дамыту өзара сабақтас бағыттар ретінде қарастырылуда.
Түркістан облысында ауыз сумен қамту мәселесін шешу ұзақ мерзімді әрі жүйелі жұмысты қажет етеді. Халық санының өсуі, климаттық жағдайлар, жаз мезгіліндегі тұтынудың артуы және инфрақұрылымға түсетін жүктеме су ресурстарын басқарудың тиімді тәсілдерін енгізуді талап етеді. Сондықтан алдағы жылдарға белгіленген жоспарлардың сапалы орындалуы, әрбір жобаның нақты нәтижеге бағытталуы және су жүйелерінің сенімді жұмыс істеуі маңызды.
Мемлекет тарапынан инфрақұрылымды жаңғыртуға қолдау көрсетіліп жатқанымен, суды үнемдеу әрбір тұтынушының күнделікті дағдысына айналуы қажет. Өйткені су тапшылығын азайту – тек коммуналдық мекемелердің міндеті емес, ортақ жауапкершілік. Әрбір текше метр суды ұқыпты пайдалану, ақауларды дер кезінде жөндеу және ауыз суды мақсатсыз жұмсамау өңірдегі су жүйелерінің тұрақтылығын сақтауға ықпал етеді.
Басты мақсат – Түркістан облысының барлық елді мекенінде тұрғындарды сапалы, қауіпсіз әрі тәулік бойы тұрақты ауыз сумен қамтамасыз ету. Осы бағыттағы инфрақұрылымдық жобалар, цифрландыру шаралары және суды тиімді пайдалану мәдениетін қалыптастыру жұмыстары алдағы уақытта да жалғасады. Себебі су – бүгінгі тіршіліктің ғана емес, келешек ұрпақтың да өмірлік қажеттілігі. Оны бағалау мен қорғау әрқайсымыздың жауапкершілігімізден басталады.