Соңғы жылдары елімізде отандық тауар өндірушілерді қолдау мәселесіне ерекше басымдық беріліп келеді. Ішкі нарықтағы қазақстандық өнімдердің үлесін арттыру, жергілікті кәсіпкерлердің бәсекеге қабілеттілігін күшейту және сауда желілерінде отандық тауарлардың қолжетімділігін қамтамасыз ету мемлекеттік саясаттың маңызды бағыттарының біріне айналды. Осыған байланысты Түркістан облысында да қазақстандық өнімдерді қолдауға бағытталған жүйелі жұмыстар жүргізілуде.
Қазақстан Республикасының Премьер-министрі Олжас Бектеновтің тапсырмасына сәйкес, өңірдегі ірі сауда желілерінде отандық өнімдерді орналастыру және сатып алушылар үшін қолжетімді ету бағытындағы талаптарды күшейту бойынша нақты шаралар қолға алынған. Әсіресе күнделікті тұтынатын азық-түлік тауарлары бойынша қазақстандық өндірушілердің өнімдерін сауда сөрелеріне басымдықпен орналастыру мәселесіне ерекше көңіл бөлініп отыр.
Бұл жұмыстар ҚР Ұлттық экономика министрінің 2015 жылғы 27 наурыздағы №264 бұйрығымен бекітілген Ішкі сауда қағидалары аясында жүзеге асырылуда. Аталған құжатта ішкі сауда субъектілеріне қазақстандық тауар өндірушілерді қолдау және отандық өнімдердің қолжетімділігін арттыруға қатысты бірқатар нақты міндеттер жүктелген.
Қолданыстағы талаптарға сәйкес, сауда орындарында қазақстандық өнімдер арнайы «Қазақстанда жасалған» деген белгісі бар сөрелерге орналастырылуы тиіс. Сонымен қатар отандық тауарлар тұтынушылардың бірден назарын аударатын, яғни көз деңгейіндегі қолайлы орындарға қойылуы қажет. Бұл қазақстандық өнімдердің сатылымын арттырып қана қоймай, сатып алушылардың жергілікті тауарларды оңай таңдауына мүмкіндік береді.
Мамандардың айтуынша, сауда желілеріндегі сөре кеңістігі үшін бәсекелестік өте жоғары. Сондықтан жергілікті өндірушілердің өнімдерін тиімді орналастыру олардың нарықтағы үлесін сақтап қалуға тікелей әсер етеді. Осыған байланысты ішкі сауда қағидаларында азық-түлік және азық-түлік емес тауарларға арналған жалпы сауда алаңының кемінде 30 пайызы отандық өнімдерге бөлінуі тиіс екені нақты көрсетілген.
Сонымен қатар сауда субъектілеріне кросс-сауда тәсілін қолдану міндеттелген. Бұл дегеніміз – жоғары сұранысқа ие импорттық тауарлардың жанына «Қазақстанда жасалған» белгісі бар өнімдерді орналастыру арқылы қазақстандық тауарлардың сатылымын ынталандыру. Сарапшылар мұндай тәсіл тұтынушылардың назарын отандық өнімдерге аударуда тиімді механизмдердің бірі екенін айтады.
Қазіргі таңда Түркістан облысындағы ірі сауда желілерінде бұл бағыттағы жұмыстар кезең-кезеңімен жүзеге асырылып жатыр. Әсіресе сүт өнімдері, ірімшік, шұжық өнімдері, ұн, макарон, сусындар және кондитерлік өнімдер сөрелерінде қазақстандық тауарларға басымдық берілуде.
Бүгінде Magnum сауда желісінің сөрелерінде Natige, Эмир, Айс, Дони ЛТД, Майлыкент Сүт және Бурненский брендтерінің ірімшік өнімдері арнайы белгіленген орындарға қойылған. Сауда орындарында «Қазақстанда жасалған» логотиптері бар маңдайшалар орнатылып, тұтынушыларға отандық өнімдерді оңай табуға мүмкіндік жасалған.
Мамандардың айтуынша, мұндай бастамалар жергілікті өндірушілер үшін өте маңызды. Өйткені сауда сөрелеріндегі қолайлы орындар өнімнің сатылым көлеміне тікелей әсер етеді. Ал қазақстандық брендтердің нарықтағы үлесінің артуы өндіріс көлемінің ұлғаюына және жаңа жұмыс орындарының ашылуына ықпал етеді.
Түркістан облысында соңғы жылдары кәсіпкерлікті қолдау бағытында да ауқымды жұмыстар атқарылып келеді. Өңірде шағын және орта бизнес субъектілерінің саны тұрақты өсіп келеді. Әсіресе тамақ өнеркәсібі, ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу, жеңіл өнеркәсіп және құрылыс материалдарын өндіру салаларында жаңа кәсіпорындар ашылуда.
Облыстағы индустриялық аймақтар мен өндірістік парктер жергілікті кәсіпкерлер үшін маңызды алаңға айналған. Қазіргі таңда өңірде ондаған индустриялық аймақ жұмыс істейді. Онда кәсіпкерлерге инженерлік инфрақұрылымы дайын өндірістік алаңдар ұсынылады. Сонымен қатар мемлекеттік бағдарламалар аясында жеңілдетілген несие, субсидия және инфрақұрылымдық қолдау шаралары қарастырылған.
Соңғы жылдары Түркістан облысында сүт өнімдерін өндіру саласы да қарқынды дамып келеді. Өңірдегі бірқатар кәсіпорындар өнім көлемін ұлғайтып, ішкі нарықпен қатар экспорттық бағыттарға шығуды қолға алған. Әсіресе табиғи өнім өндіруге сұраныстың артуы жергілікті компаниялардың өндірістік әлеуетін кеңейтуге мүмкіндік беруде.
Сарапшылардың пікірінше, ішкі нарықтағы импорттық тәуелділікті азайту үшін жергілікті өндірушілерге қолдау көрсету аса маңызды. Бұл тек экономикалық емес, азық-түлік қауіпсіздігі тұрғысынан да стратегиялық мәселе саналады. Осы себепті қазақстандық өнімдердің сауда орындарындағы үлесін арттыруға бағытталған жұмыстар алдағы уақытта да жалғасады.
Өңірде кәсіпкерлерді қолдау бағытында «Қарапайым заттар экономикасы», «Бизнестің жол картасы» және ауыл кәсіпкерлерін дамытуға арналған мемлекеттік бағдарламалар аясында да жүйелі жұмыстар жүргізілуде. Нәтижесінде жаңа өндіріс орындары іске қосылып, қайта өңдеу саласының үлесі артып келеді.
Түркістан облысы ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру бойынша республикадағы жетекші аймақтардың бірі саналады. Өңірде өндірілетін сүт, ет, көкөніс, жеміс-жидек және қайта өңделген азық-түлік өнімдерінің көлемі жыл сайын артып келеді. Сондықтан жергілікті өнімдерді сауда желілерінде кеңінен орналастыру – өңір кәсіпкерлері үшін маңызды мәселенің бірі.
Қазіргі таңда облыс әкімдігі мен салалық басқармалар сауда орындарында ішкі сауда қағидаларының сақталуын тұрақты бақылауда ұстап отыр. Мамандар сауда желілерімен түсіндіру жұмыстарын жүргізіп, қазақстандық өнімдерге арналған сөре кеңістігін ұлғайту мәселесін кезең-кезеңімен іске асыруда.
Сарапшылардың пікірінше, отандық өнімдерді қолдау саясаты жергілікті кәсіпорындардың дамуына ғана емес, халық арасында қазақстандық брендтерге деген сенімнің артуына да ықпал етеді. Сонымен қатар бұл бастама өңір экономикасының тұрақтылығын күшейтіп, кәсіпкерліктің дамуына жаңа мүмкіндік береді.