Түркістан облысының экономикасындағы соңғы жылдардағы өзгерістің бір ерекшелігі – өңірдің инвестиция тартатын аумақтан нақты өндіріс қалыптастыратын аймаққа айнала бастауы. Бұл ретте мәселе жаңа кәсіпорындардың санын көбейтумен ғана шектелмейді. Басты міндет – жергілікті шикізатты өз ішінде өңдеп, қосылған құны жоғары өнім шығаратын, технологиясы мен кадры қалыптасқан өндірістік тізбектер құру. Осы тұрғыдан алғанда, Түркістан облысының әкімі Нұралхан Көшеровтің «ORANO» компаниялар тобы Директорлар кеңесінің төрағасы Клод Имовенмен кездесуі өңірдің жаңа өнеркәсіптік саясатындағы маңызды бағыттардың бірін аңғартады.
Кездесуде Түркістан облысы мен «ORANO» компаниялар тобы арасындағы ынтымақтастықты одан әрі нығайту, жаңа бірлескен жобаларды жүзеге асыру және өндіріс үшін қажетті мамандар даярлау мәселелері талқыланды. Бұл жерде инвестиция мен кадр мәселесін бір-бірінен бөлек қарауға болмайды. Қазіргі өндіріс үшін тек қаржы мен технология жеткіліксіз. Кәсіпорын іске қосылғаннан кейін оны басқаратын, жабдықпен жұмыс істейтін, технологиялық процесті білетін маман қажет. Сондықтан өндіріс пен білім беру жүйесін бір тізбекке біріктіру – индустриялық саясаттың маңызды бөлігі.
Нұралхан Көшеров өңірдің инвестициялық әлеуетіне тоқталып, өндіріс орындары үшін білікті мамандар даярлау бағытындағы әріптестіктің маңызын атап өтті.
– Біз үшін инвестиция тартумен қатар, жергілікті кадрларды даярлау мәселесі де аса маңызды. Осы бағытта облыстағы колледждерді компанияның қамқорлығына алып, дуалды оқыту жүйесі арқылы өндіріс орындарына қажетті мамандарды бірлесіп даярлауды ұсынамыз. Бұл жастардың теориялық біліммен қатар, нақты өндірістік тәжірибе алуына және оқуын аяқтағаннан кейін тұрақты жұмысқа орналасуына мүмкіндік береді, – деді облыс әкімі.
Бұл ұсыныстың мәні де осында. Егер инвестор келіп, өндіріс ашып, қажетті маманды басқа өңірден немесе шетелден іздеуге мәжбүр болса, онда жергілікті экономиканың өндірістік әлеуеті толық қалыптасты деу қиын. Ал кәсіпорын мен колледж арасында тұрақты байланыс орнаса, маман кәсіпорынның нақты технологиялық талабына сай даярланады. Демек, дуалды оқыту тек жастарды жұмыспен қамту құралы емес, өңірдегі өндірістің тұрақтылығын қамтамасыз ететін механизмге айналады.
Клод Имовен Түркістан облысымен ынтымақтастықты дамытуға қызығушылық білдіріп, өзара әріптестікті одан әрі нығайтуға дайын екенін жеткізді.
Кездесудің өндірістік саясат тұрғысындағы маңызы Түркістандағы экономикалық өсімнің қазіргі сипатына байланысты. 2026 жылдың алғашқы алты айында облыста 873,3 млрд теңгенің өнеркәсіп өнімі өндірілді. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 32,4 пайызға көп. Оның ішінде өңдеу өнеркәсібінің көлемі 423,1 млрд теңгеге жетіп, бір жылда 50,8 пайызға өскен. Яғни өңдеу саласының өсімі жалпы өнеркәсіптің өсімінен әлдеқайда жоғары.
Бұл көрсеткіштің өзі облыста өнеркәсіптік дамудың бағыты өзгеріп келе жатқанын көрсетеді. Бұрын өңірдің өндірістік әлеуетін негізінен шикізаттық сектор айқындаса, қазір өңдеу өнеркәсібінің үлесін арттыру мәселесі алдыңғы қатарға шығып отыр. Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, 2026 жылдың қаңтар-шілдесінде Түркістан облысында өнеркәсіп өндірісінің көлемі 1 трлн 26,7 млрд теңгеге жетіп, өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 30,4 пайызға өскен. Ал өңдеу өнеркәсібіндегі өсім 46,2 пайызды құрады.
Бұл – жай ғана статистикалық өсім емес. Өңір үшін жаңа өнеркәсіптік саясаттың негізгі өлшемі өндірілген өнімнің көлемімен бірге оның сапасы болуы тиіс. Яғни қанша зауыт салынды дегеннен гөрі, сол зауыттар қандай өнім шығарады, өнімнің қанша бөлігі өңірдің өзінде жасалады, қанша технология сырттан әкелінеді, жергілікті қамту қанша, қанша маман даярланды деген сұрақтар маңыздырақ.
Осы тұрғыдан алғанда, Түркістан алдында тұрған міндет – еліміздің берік өнеркәсіптік қалқанын қалыптастыруға өз үлесін қосу. Ол үшін дайын өнімді сырттан әкеліп, оны тек тұтынатын өңір емес, өзінің шикізатын өңдеп, ішкі нарыққа және экспортқа өнім шығаратын өндірістік аймақ қалыптастыру қажет. Мақтадан жіп пен мата, ауыл шаруашылығы өнімінен дайын азық-түлік, минералдық шикізаттан құрылыс материалдары мен химия өнімдерін шығару сияқты өндірістік тізбектердің тереңдеуі осы саясаттың нақты көрінісі болмақ.
Бүгінде мұндай жобаларға негіз болатын өндірістік инфрақұрылым да қалыптасып келеді. Облыста 21 индустриялық аймақта 105 инвестициялық жоба жүзеге асырылуда. Бұл жобалар толық іске асқан жағдайда 2636 жаңа жұмыс орны ашылады. 2026 жылы индустриялық аймақтарда 13 жобаны іске қосу жоспарланған, олардың жалпы құны 19,3 млрд теңге, құрылатын жұмыс орындарының саны – 666.
Индустриялық аймақтардың тиімділігін тек онда орналасқан кәсіпорындардың санымен бағалау жеткіліксіз. Мәселе – мемлекет салған инфрақұрылымның қаншалықты жеке инвестицияға айналып отырғанында. 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында индустриялық аймақтардағы кәсіпорындар 16,1 млрд теңгенің өнімін өндіріп, бюджетке 600 млн теңге салық түсірген. Инженерлік инфрақұрылымға бағытталған 12,4 млрд теңге инвестицияға 12,8 теңге жеке қаржы тартылған. Бұл индустриялық аймақ моделінің экономикалық қайтарымын көрсететін маңызды көрсеткіш.
Өңірдің алдағы өндірістік бағытын инвестициялық жобалардың құрылымынан да байқауға болады. Қазір күнбағыс майы, целлюлоза, полимер, тыңайтқыш және шина өндірісі сияқты жобалар қолға алынуда. Мұндай өндірістердің ерекшелігі – олардың бір бөлігі дайын өнім шығаруға, яғни шикізатты терең өңдеуге бағытталған. Бұл өз кезегінде импортты алмастыруға, жергілікті кәсіпорындар арасындағы кооперацияны күшейтуге және жаңа өндірістік тізбектер қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Алдағы бірнеше жылға арналған инвестициялық қоржынның ауқымы да үлкен. 2026–2029 жылдарға құны 500 млн теңгеден асатын 122 жобадан тұратын, жалпы сомасы 2,8 трлн теңгелік пул қалыптастырылған. Оның ішінде биыл 67 жобаны іске қосып, 6 мыңға жуық жаңа жұмыс орнын ашу жоспарланып отыр.
Дегенмен кез келген инвестициялық жобаның нақты нәтижесі оның көлемімен емес, экономикаға қосатын ұзақ мерзімді әсерімен өлшенеді. Осы жерде оқшаулау үлесі жоғары өндірістердің маңызы артады. Яғни кәсіпорын тек соңғы өнімді құрастырып қана қоймай, оның құрамдас бөліктерін де мүмкіндігінше Қазақстанда өндіретін болуы керек. Мұндай өндіріс орындары жергілікті шағын және орта бизнеске тапсырыс береді, қосалқы өндірістердің пайда болуына жол ашады, технология мен біліктілікті өңірде қалдырады.
Түркістанның индустриялық-инновациялық дамуындағы келесі қадам да осы болуы тиіс. Инвестиция тарту – мақсаттың өзі емес, өндірістік база қалыптастырудың құралы. Ал өндірістік база қалыптасқанда ғана жаңа жұмыс орындары пайда болып, бюджет кірісі ұлғаяды, технологиялық құзырет қалыптасады. Сондықтан облыстың қазіргі көрсеткіштерін енді жаңа кәсіпорындар санымен емес, өндірістің тереңдігімен, жергілікті қамтумен және өнімнің қосылған құнымен бағалайтын кезең келді.
Бұл тұрғыда «ORANO» секілді ірі халықаралық компаниялармен байланыс тек инвестиция мәселесімен шектелмеуі керек. Мұндай әріптестік технология, өндірісті ұйымдастыру тәжірибесі, инженерлік кадр даярлау және ғылыми-техникалық кооперация бағыттарына да ұласса, оның өңір үшін әсері әлдеқайда жоғары болады.
Кездесу қорытындысында тараптар инвестициялық және кадр даярлау бағыттарындағы бірлескен жұмыстарды зерделеуге, іскерлік байланыстарды тереңдетуге уағдаласты. Ендігі мәселе – бұл уағдаластықтардың нақты жобаларға айналуы. Түркістан үшін жаңа өнеркәсіптік саясаттың өлшемі де осы: инвестиция келді ме дегеннен бұрын, қандай өндіріс ашылды, қандай өнім шығарылды, қанша жергілікті маман даярланды және өндірістің қанша бөлігі Қазақстанда қалыптасты деген сұрақтарға жауап берілуі керек.
Түркістан облысы осы бағыттағы мүмкіндігін қазірдің өзінде көрсетіп отыр. Ендігі міндет – жоғары экономикалық өсімді тұрақты индустриялық дамуға айналдыру. Өңдеу өнеркәсібінің қарқынын сақтау, технологиялық өндірістерді көбейту, оқшаулау үлесін арттыру және өндіріс пен білім беру жүйесін бір арнаға біріктіру арқылы ғана өңір Қазақстанның жаңа өнеркәсіптік картасында өзінің орнын нығайта алады.