Түркістан облысында бақылау-қадағалау органдарының бизнес-қауымдастық алдындағы «Бірыңғай есеп беру күні» өтті. Кездесудің негізгі мақсаты – кәсіпкерлер мен мемлекеттік органдар арасындағы кері байланысты күшейтіп, бизнесті жүргізу барысында туындайтын мәселелерді ашық талқылау және оларды шешудің нақты жолдарын айқындау.
Жиынға Түркістан облысы әкімінің орынбасары Қанат Қайыпбек, құқық қорғау және бақылау-қадағалау органдарының басшылары, мемлекеттік мекемелердің өкілдері, «Атамекен» кәсіпкерлер палатасы және өңір кәсіпкерлері қатысты.
Кездесудің өзектілігі өңірдегі кәсіпкерлік белсенділіктің артуымен тікелей байланысты. Қазір облыста 200 мыңға жуық шағын және орта бизнес субъектісі жұмыс істейді. Бұл – мыңдаған кәсіпкерлік нысан, ондаған мың жұмыс орны және жергілікті экономиканың күнделікті айналымына қатысатын іскерлік орта. Сондықтан бизнестің жұмыс істеуіне әсер ететін кез келген әкімшілік рәсім, бақылау талабы немесе рұқсат беру мәселесі тек жекелеген кәсіпкердің проблемасы емес, өңірдегі экономикалық белсенділікке әсер ететін фактор.
Жиында кәсіпкерлікті қолдау мәселесі өңірдің әлеуметтік-экономикалық дамуымен және жаңа өнеркәсіптік саясатпен сабақтастықта қаралды. Қазіргі кезеңде Түркістан облысында өндіріс көлемін ұлғайту ғана емес, өңдеу секторын жедел дамытуға, шикізатты терең өңдеуге, қосылған құны жоғары өнім шығаруға және өндірістік тізбектерді ел ішінде қалыптастыруға басымдық беріліп отыр. Мұндай міндеттерді орындау үшін кәсіпкерге қаржылық қолдаумен қатар, тұрақты жұмыс тәртібі мен мемлекеттік органдар тарапынан түсінікті әрі болжамды талаптар қажет.
Жиында алғысөз алған облыс әкімінің орынбасары Қанат Қайыпбек өңір экономикасының 2026 жылдың сегіз айындағы негізгі көрсеткіштеріне тоқталды.
– Бұл кездесу – кәсіпкерлер мен бақылау және қадағалау органдары арасындағы кері байланысты нығайтуға жақсы мүмкіндік.
Түркістан облысы әкімдігі жұмысының күн тәртібіндегі негізгі мәселелерінің бірі – өңірдегі бизнес климатты және инвестициялық ахуалды жақсарту. Шағын және орта бизнес кез-келген ел экономикасының негізгі драйвері. Бизнесті қолдау арқылы жаңа жұмыс орындары құрылып, өңірдің әлеуметтік-экономикалық жағдайы арта беретін болады. Биыл 8 айдың қорытындысымен облыс экономикасының барлық салалары бойынша оң өсімге қол жеткізілді. Өнеркәсіп өнімінің көлемі 27,9%-ға ұлғайып, 1 189,7 млрд теңгені құраса, өңдеу өнеркәсібінің көлемі 41,5%-ға артып, 588,8 млрд теңгеге жетті. Өңір экономикасына 1 135,5 млрд теңгеге инвестиция тартылып, өткен жылғы кезеңмен салыстырғанда 134,4%-ға артты. Жалпы 2026-2029 жылдар аралығында жүзеге асырылатын құны 2,8 трлн теңгеге 122 инвестициялық жобаның пулы қалыптастырылған. Нәтижесінде, 17 820 жұмыс орны құрылады. Биыл 369,4 млрд теңгеге 67 инвестициялық жобаны жүзеге асыру арқылы 6 мыңға жуық жаңа жұмыс орнын ашу жоспарланған болса, 8 айдың қорытындысымен 36,1 млрд теңгеге 20 инвестициялық жоба іске қосылды. Нәтижесінде, 631 жұмыс орны ашылды. Кәсіпкерлерге қолдау көрсету – әкімдік жұмысының басты бағыттарының бірі. Қабылданып жатқан шаралар облысымыздың бизнес климатын жақсартуға бағытталған. Кәсіпкерлікпен айналысамын, бизнесті кеңейтемін, инвестиция саламын деген кәсіпкерлерді біз әрқашан қолдаймыз, – деді Қанат Қайыпбек.
Ресми статистикадағы көрсеткіштер де өңірдегі өндірістік белсенділіктің жоғары екенін көрсетеді. 2026 жылғы қаңтар-тамызда облыста 1 189,7 млрд теңгенің өнеркәсіп өнімі өндірілді. Оның ішінде өңдеу өнеркәсібіндегі өндіріс көлемі 588,9 млрд теңгеге жетіп, бір жылда 41,5 пайызға өсті. Тау-кен өнеркәсібінің көлемі 510,8 млрд теңгені құрады. Негізгі капиталға салынған инвестиция 1 135,5 млрд теңгеге жетіп, өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 34,4 пайызға артты.
Өңдеу өнеркәсібінің тау-кен секторымен қатар өсіп келе жатқаны облыс экономикасының құрылымындағы өзгерісті көрсетеді. Бұған дейін өндіріс көлемі көбіне шикізаттық бағытпен байланысты болса, қазір дайын және аралық өнім шығаратын кәсіпорындардың үлесін арттыру мәселесі алдыңғы қатарға шығып отыр. Бұл үшін мақта, ауыл шаруашылығы өнімдері, ет, сүт, көкөніс және жеміс-жидек секілді жергілікті шикізаттарды өңдеуге бағытталған жобалар қолға алынуда.
Биыл көкөністерді терең өңдеу, балалар тағамы, томат пастасы және сүт өнімдері бойынша 40 инвестициялық ұсыныс әзірленді. Сонымен қатар отандық тауар өндірушілердің 400-ден астам өнімін қамтитын каталог жасалды. Мұндай жұмыстардың маңызы – өндірілген өнімнің көлемін ғана емес, оның нарыққа шығу мүмкіндігін де кеңейту. Жергілікті кәсіпорындар арасындағы байланыс күшейген жағдайда бір өндірістің өнімі екінші кәсіпорын үшін шикізат немесе аралық өнімге айналады.
Жаңа өнеркәсіптік саясаттың тағы бір талабы – өндірістің оқшаулау үлесін арттыру. Яғни кәсіпорын тек дайын өнімді құрастырып қана қоймай, оның құрамдас бөліктерін, өндірістік операцияларын және қажет болған жағдайда технологиялық шешімдерін ел ішінде қалыптастыруы қажет. Бұл импортқа тәуелділікті төмендетуге, өндірістің тұрақтылығын арттыруға және ішкі нарықтағы сұранысты отандық өніммен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Осы міндеттерді жүзеге асыру үшін өңірде өндірістік инфрақұрылым да кеңейіп келеді. Қазір облыста 21 индустриялық аймақ жұмыс істейді. Арнайы экономикалық аймақтарда да жаңа кәсіпорындар салынып жатыр. Бұл алаңдарда жүзеге асырылып жатқан жобалардың жалпы құны 446,9 млрд теңгеге жетіп отыр. Кәсіпкерлерге «Іскер Аймақ» және «Өрлеу» бағдарламалары арқылы биыл 4,6 млрд теңге көлемінде жеңілдетілген несие берілді.
Индустриялық аймақтардың ерекшелігі – кәсіпкердің өндіріс орнын іздеу, жер, инфрақұрылым және инженерлік желілер мәселесін жеке-жеке шешуге кететін уақытын қысқарту. Өндірістік алаң дайын болған сайын инвестициялық жобаны іске қосу мерзімі де қысқарады. Бұл әсіресе өңірге жаңа инвестор тарту кезінде маңызды.
Индустриялық-инновациялық даму тұрғысынан алғанда, кәсіпорындардың санын көбейту жеткіліксіз. Олардың технологиялық деңгейі, еңбек өнімділігі, өнім сапасы және нарыққа шығу мүмкіндігі де маңызды. Түркістанда машина жасау, тамақ өнеркәсібі, құрылыс материалдары, жиһаз, жеңіл өнеркәсіп және ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеу бағыттарындағы өндірістер дамып келеді.
Алдағы 2026-2029 жылдарға арналған 122 инвестициялық жобаның құны 2,8 трлн теңгені құрайды. Оларды іске асыру нәтижесінде 17 820 жұмыс орнын ашу жоспарланған. Бұл жобалардың бір бөлігі ірі өндірістер болса, енді бір бөлігі өңірдегі шағын және орта кәсіпкерлікке жаңа сұраныс қалыптастыратын қосалқы өндірістерге жол ашуы мүмкін.
Өнеркәсіптік өсімнің сыртқы нарықтағы нәтижесі де бар. 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында Түркістан облысының сыртқы сауда айналымы 2,3 млрд АҚШ долларына жетіп, экспорт көлемі 1,2 млрд доллар болды. Экспорттың бір жылда 36,5 пайызға өсуі өңірде өндірілетін тауарлардың сыртқы нарыққа шығу ауқымының кеңейіп келе жатқанын көрсетеді. Бұл жерде өнім көлемімен бірге оның сапасы, өзіндік құны және тұрақты жеткізу мүмкіндігі де маңызды.
Осындай өндірістік міндеттерді жүзеге асыруда мемлекеттік органдар мен кәсіпкерлер арасындағы қарым-қатынастың сипаты ерекше рөл атқарады. Өндірісті ашу үшін кәсіпкер бірнеше мемлекеттік органмен жұмыс істейді. Жер, құрылыс, санитариялық талап, өрт қауіпсіздігі, салық, еңбек қатынастары, экология және басқа да талаптардың әрқайсысы бизнестің күнделікті қызметіне тікелей әсер етеді.
Сондықтан «Бірыңғай есеп беру күні» сияқты алаңдардың мәні тек есеп тыңдаумен шектелмейді. Мұнда кәсіпкер өзінің нақты мәселесін жауапты органға тікелей жеткізеді. Ал мемлекеттік орган сол мәселенің құқықтық негізін, талаптың себебін және оны шешудің тәртібін түсіндіруге мүмкіндік алады.
Кездесу барысында облыстық Полиция департаменті, Мемлекеттік кірістер департаменті, Санитариялық-эпидемиологиялық бақылау департаменті, Төтенше жағдайлар департаменті және «Атамекен» кәсіпкерлер палатасының өкілдері атқарылған жұмыстар туралы баяндады.
Кәсіпкерлер өздерін толғандырған мәселелерді ортаға салып, жауапты мемлекеттік органдарға сауалдарын қойды. Талқылау барысында кәсіпкерлік субъектілерін қорғау, салықтық әкімшілендіру, санитариялық талаптар, өрт қауіпсіздігі және бақылау рәсімдеріне қатысты мәселелер көтерілді. Құзырлы органдар тарапынан нақты жауаптар берілді.
Бұл мәселелердің әрқайсысының бизнестің тұрақты жұмысына әсері бар. Мәселен, салықтық әкімшілендірудегі түсініксіздік кәсіпкердің қаржылық жоспарлауына қиындық туғызуы мүмкін. Санитариялық немесе өрт қауіпсіздігі талаптарының орындалуы өндірістің тоқтап қалмауы үшін маңызды. Ал бақылау рәсімдерінің ашық әрі түсінікті болуы кәсіпкердің мемлекеттік органмен қарым-қатынасындағы белгісіздікті азайтады.
Сондықтан кәсіпкерлікті қолдау тек жеңілдетілген несие немесе субсидия берумен өлшенбейді. Кәсіпкерге жұмысын жоспарлауға мүмкіндік беретін тұрақты талаптар, өндірістік алаң, инженерлік инфрақұрылым, энергия қуаты, логистика, өткізу нарығы және мемлекеттік органдармен қалыпты жұмыс тәртібі қажет.
Өңірдегі шағын және орта бизнестің ауқымы бұл мәселелердің маңызын арттыра түседі. 200 мыңға жуық кәсіпкерлік субъектісінің әрқайсысының қызмет саласы әртүрлі болғанымен, барлығына ортақ мәселе – бизнестің үздіксіз жұмыс істеуі. Бір кәсіпорын үшін негізгі мәселе салық болса, екіншісіне рұқсат құжаттары, үшіншісіне инженерлік инфрақұрылым немесе бақылау рәсімі маңызды болуы мүмкін.
Осы тұрғыдан алғанда, ашық диалог мемлекеттік басқарудың кері байланыс тетігі ретінде қарастырылады. Кәсіпкердің шағымын немесе ұсынысын тек қабылдап қою емес, оның себебін анықтап, жауапты органды белгілеп, орындалуын бақылау маңызды.
Жиын қорытындысында кәсіпкерлер тарапынан көтерілген мәселелер хаттамаға енгізіліп, олардың орындалуы бақылауға алынды. Бұл – кездесудің нақты нәтижесін бағалауға мүмкіндік беретін негізгі тетік. Өйткені кәсіпкер үшін маңыздысы – мәселенің тыңдалуы ғана емес, одан кейін қандай шешім қабылданатыны.
Түркістанда өңдеу өнеркәсібін кеңейту, инвестициялық жобаларды іске қосу және жергілікті өндірісті күшейту міндеті алға қойылып отыр. Мұндай жағдайда кәсіпкердің мемлекеттік органдармен қарым-қатынасы да өндірістік саясаттың бір бөлігіне айналады. Инвестор өндірісті салған кезде ғана емес, жұмыс істеп тұрған кезде де әкімшілік рәсімдермен бетпе-бет келеді.
Сондықтан «Бірыңғай есеп беру күні» секілді кездесулердің жалғасуы кәсіпкерлердің нақты проблемаларын жүйелі түрде жинақтап, оларды салалық деңгейде қарауға мүмкіндік береді. Ашық айтылған мәселе ғана шешімін табуы мүмкін. Ал мемлекеттік орган үшін кәсіпкерлердің күнделікті тәжірибесін тікелей білу – қабылданып жатқан шаралардың іс жүзіндегі тиімділігін бағалаудың бір жолы.