Қазақстанда жүзеге асып жатқан саяси реформалардың түпкі мақсаты – шамадан тыс орталықтандырылған басқару үлгісінен арылып, билік пен қоғам арасындағы теңгерімді, ашық әрі бәсекелі жүйе қалыптастыру. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасымен ұсынылған бір палаталы Парламент құру идеясы – осы жаңғырудың логикалық жалғасы әрі «Күшті Президент – ықпалды Парламент – есеп беретін Үкімет» тұжырымдамасының өзегі.
Қазақстан Парламентіне биыл 30 жыл толып отыр. Осы кезеңде заң шығарушы билік елдің нарықтық экономикаға көшуіне, мемлекеттіліктің нығаюына және саяси тұрақтылықтың сақталуына шешуші үлес қосты. Қос палаталы Парламент, әсіресе Сенат, өтпелі кезеңде тұрақтандырушы институт рөлін атқарып, өңірлер мүддесін қорғау, заңнаманың сапасын қамтамасыз ету және саяси жүйенің эволюциялық дамуына жағдай жасау миссиясын абыроймен орындады.
Алайда уақыт өзгерді. Қоғамның саяси мәдениеті өсті, азаматтар өздерін биліктің объектісі емес, толыққанды саяси субъект ретінде сезіне бастады. Осы жаңа қоғамдық сұраныс билік архитектурасын қайта қарауды талап етеді. Бір палаталы, ықпалды Парламентке көшу – өткенге оралу емес, керісінше, жетілген қоғамға сай келетін жаңа саяси кезеңге қадам.
Жаңа Парламент партиялық, пропорционалды негізде қалыптасуы тиіс. Бұл көп партиялылықты нығайтып, түрлі әлеуметтік топтардың мүддесін барынша кең қамтуға мүмкіндік береді. Пропорционалды жүйе саяси бәсекелестікті арттырып, партияларды сайлауаралық кезеңде де белсенді жұмыс істеуге ынталандырады. Күшті партияларсыз және пәрменді парламенттік дебаттарсыз Әділетті Қазақстан құру мүмкін емес.
Парламенттік реформаның тағы бір маңызды қыры – цифрлық трансформация. Электрондық Парламент, жасанды интеллект пен деректерге негізделген талдау құралдары заң шығару сапасын арттырып, ашықтықты қамтамасыз етеді. Цифрлық демократия қоғам мен билік арасындағы кері байланысты жеделдетіп, Парламентті «тұрақты диалог» алаңына айналдыруға мүмкіндік береді. Бұл жерде депутаттың рөлі тек заң қабылдаумен шектелмей, қоғаммен үздіксіз коммуникация орнататын саяси көшбасшы ретінде айқындалады.
Бір палаталы Парламентке көшу өңірлердің мүддесін ескеретін жаңа тетіктерді де талап етеді. Осы мақсатта Парламент жанынан Өңірлер кеңесін құру, мәслихаттармен институционалдық байланысты күшейту ұсынылып отыр. Бұл «халық – мәслихат – ұлттық Парламент» тізбегін қалыптастырып, жергілікті мәселелердің ұлттық деңгейде естілуіне жол ашады.
Жалпы алғанда, парламенттік реформа – тек құрылымдық өзгеріс емес. Бұл – билік жүйесінің философиясын жаңарту, қоғамның үнін шешім қабылдаудың орталығына шығару. Ықпалды, көп партиялы, технологиялық тұрғыдан дамыған Парламент Қазақстанның егемендігі мен тұрақты дамуының берік тірегіне айналуы тиіс.
Билік тармақтары арасындағы жаңа теңгерім, ашық саяси бәсекелестік және цифрлық мүмкіндіктерге сүйенген демократия – елдің жарқын болашағына бастар жол. Біртұтас әрі ықпалды Парламент – сол болашаққа қарай жасалған нық әрі жауапты қадам.