Түркістанда өткен Түркі мемлекеттері ұйымы басшыларының бейресми саммиті тек саяси-дипломатиялық алаң ғана емес, күллі түркі әлемінің тарихи жады мен болашақ бағдарын тоғыстырған маңызды оқиғаға айналды. Басқосуда сөз сөйлеген Президент Қасым-Жомарт Тоқаев көне шаһардың бүгінгі келбеті мен ертеңгі әлеуетіне ерекше тоқталып, Түркістанның бүгінде өткеннің мұрасын сақтай отырып, заманауи өркениетке ұмтылған жаңа орталыққа айналғанын атап өтті.
Мемлекет басшысының айтуынша, соңғы жылдары Түркістан өңірі қарқынды әлеуметтік-экономикалық өсім көрсетіп келеді. Өткен жылдың қорытындысында облыс экономикасы 9 пайыздан астам өсімге қол жеткізіп, жалпы өңірлік өнім көлемі 10 миллиард доллар межесінен асты. Бұл көрсеткіш Түркістан облысының инвестициялық тартымдылығы артып келе жатқанын аңғартады. Тек бір жылдың ішінде өңірге 3,5 миллиард доллар көлемінде инвестиция тартылып, жаңа өндіріс орындары ашылып, инфрақұрылымдық жобалар жүзеге асырылды.
Президенттің айтуынша, бейресми саммитті дәл осы қасиетті Түркістанда өткізудің өзіндік символдық мәні бар. Бұл – бауырлас халықтардың тарихи тамыры ортақ екенін әлемге тағы бір мәрте паш ету, жаңарған Түркістанды халықаралық қауымдастыққа кеңінен таныту.
Мемлекет басшысы Түркістанның тамыры тереңде жатқан рухани орталық қана емес, болашақта экономикалық, мәдени және технологиялық хабқа айналатынына сенім білдірді. Оның пікірінше, шаһардың даму әлеуеті зор, ал бүгінгі инвестициялық жобалар сол жарқын келешектің негізін қалап жатыр.
Соңғы бес жылда Түркістан қаласының өзіне 1 триллион теңгеден астам қаржы бағытталды. Қалада халықаралық әуежай, әкімшілік-іскерлік орталық, жаңа қонақүйлер, мәдениет және спорт нысандары бой көтерді. «Түркістан» индустриалды аймағында ондаған кәсіпорын іске қосылып, құрылыс материалдары, жиһаз, тоқыма, азық-түлік өндірісі жолға қойылды. Облыс аумағында жалпы құны жүздеген миллиард теңгені құрайтын ірі индустриялық жобалар жүзеге асырылып жатыр. Әсіресе машина жасау, агроөнеркәсіптік қайта өңдеу, құрылыс индустриясы мен жеңіл өнеркәсіп салаларында өсім байқалады.
Өңірдің өнеркәсіп көлемі соңғы жылдары тұрақты түрде ұлғайып келеді. Биылдың өзінде өнеркәсіп өнімінің көлемі бірнеше жүз миллиард теңгеге жетті. Сауран ауданындағы арнайы экономикалық аймақ аясында шетелдік және отандық инвесторлар қатысатын ондаған жоба қолға алынған. Түркия, Қытай, Өзбекстан және Еуропа елдерінің капиталы тартылып, жаңа өндірістік кластерлер қалыптасуда.
Саммит аясында Өзбекстанның қолдауымен салынған жаңа мешіттің ашылуы да тарихи оқиға болды. Қасым-Жомарт Тоқаев бұл нысанның қос халық арасындағы достықтың нақты көрінісі екенін атап өтіп, бауырлас өзбек халқына және Президент Шавкат Мирзиёевке ризашылығын жеткізді. Президент мешітке «Миромон ата» атауын беру жөніндегі ұсынысын ортаға салып, бұл қадам қазақ-өзбек достығының рухани белгісіне айналатынын айтты.
Шынында да, бұл мешіт – тек сәулет нысаны емес. Ол ғасырлар бойы тағдыры сабақтас екі елдің бауырластығын бейнелейтін символдық кеңістікке айналмақ. Түркістанның рухани келбетін байытып, өңірге келетін туристердің жаңа тартылыс орны болары анық.
Мемлекет басшысы саммит барысында қазіргі әлемдегі технологиялық өзгерістерге де ерекше назар аударды. Оның сөзінше, бүгінгі жаһандық бәсекеде инновациялық серпіліс елдердің қауіпсіздігі мен тұрақтылығын айқындайтын негізгі факторға айналды. Сондықтан түркі мемлекеттері цифрлық трансформация мен жасанды интеллект бағытында күш біріктіруі қажет.
Президенттің пайымдауынша, жасанды интеллект пен цифрландыру тек экономикалық өсімнің құралы емес, түркі әлемінің жаңа тарихи мүмкіндігі. Егер ұйымға мүше мемлекеттер бұл үдерістен шет қалса, технологиялық көштен кеш қалуы ықтимал. Осы себепті ортақ IT-жобалар, ғылыми орталықтар мен цифрлық платформалар құру күн тәртібіндегі басым бағытқа айналуы тиіс.
Бұл ретте Түркістанның өзінде «ақылды қала» жобалары кезең-кезеңімен енгізіліп жатыр. Қоғамдық қауіпсіздік жүйелері цифрландырылып, интеллектуалды бейнебақылау орнатылуда, коммуналдық инфрақұрылым автоматтандырылуда. IT саласына бағытталған білім беру бағдарламалары кеңейіп, жастарға арналған технопарктер ашылуда.
Саммиттің ең маңызды бастамаларының бірі – Түркі өркениеті орталығының іргетасын қалау рәсімі болды. Бұл кешен түркі халықтарының ортақ тарихи-мәдени мұрасын ғылыми тұрғыдан зерттеп, әлемге дәріптейтін бірегей платформаға айналмақ.
Жаңа орталықтың сәулеттік шешімінде түркі дүниетанымының басты ұғымдары – Тәңір, Көкбөрі, Ергенеқон, Жерұйық, Өмір ағашы секілді терең философиялық символдар көрініс табады. Мұнда тарихты таныстырудың дәстүрлі тәсілдері ғана емес, виртуалды және толықтырылған шынайылық, голография, жасанды интеллект, интерактивті дыбыс пен жарық технологиялары қолданылады.
Сарапшылардың пікірінше, бұл орталық Түркістанды халықаралық мәдени-ғылыми туризмнің жаңа деңгейіне көтереді. Ол тек мұражай емес, ғылыми зерттеу алаңы, пікір алмасу орталығы және түркі халықтарының интеллектуалдық ықпалдастығын күшейтетін кеңістік болмақ.
Бүгінде Түркістан көне тарихтың куәсі ғана емес, жаңа дәуірдің беталысын айқындайтын стратегиялық аймаққа айналып келеді. Мұнда руханият пен инновация, тарих пен технология, ұлттық код пен жаһандық даму тоғысып жатыр. Түркі мемлекеттері ұйымының саммиті осы өзгерістердің халықаралық деңгейде мойындалғанын көрсетті.
Түркістанның бүгінгі қарқыны оның ертеңгі мүмкіндігін аңғартады. Түркі әлемінің рухани астанасы енді экономикалық, мәдени әрі технологиялық серпілістің де орталығына айналуға нық қадам басып келеді.